Co do zasady nie. Kodeks pracy wprost wskazuje, że w okresie ciąży oraz w okresie urlopu macierzyńskiego pracodawca nie może wypowiedzieć ani rozwiązać stosunku pracy. Ochrona działa także od momentu złożenia wniosku o urlop do dnia jego zakończenia. To podstawowa zasada, od której są wyjątki. Właśnie dlatego w praktyce trzeba odróżnić zakaz wypowiedzenia od sytuacji, w której umowa kończy się sama, bo upłynął termin, na jaki została zawarta. To nie jest to samo co wypowiedzenie przez pracodawcę.
Kiedy pracodawca może rozwiązać umowę podczas urlopu macierzyńskiego?
Pierwszy wyjątek to rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia z winy pracownicy, czyli sytuacja oparta na przesłankach z art. 52 Kodeksu pracy. Dodatkowo potrzebna jest zgoda reprezentującej pracownicę zakładowej organizacji związkowej, jeśli taka ją reprezentuje.
Drugi wyjątek to upadłość albo likwidacja pracodawcy. Zielona Linia, powołując się na Kodeks pracy, potwierdza, że rozwiązanie przez pracodawcę umowy w okresie ciąży lub urlopu macierzyńskiego może nastąpić właśnie w razie ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy.
Czy umowa na czas określony może skończyć się w trakcie urlopu macierzyńskiego?
Tak. To jeden z najważniejszych punktów, bo często jest źle rozumiany. Jeżeli umowa na czas określony wygasa po porodzie, czyli już w trakcie korzystania z urlopu macierzyńskiego albo rodzicielskiego, pracodawca nie ma obowiązku jej przedłużania. W takim momencie zatrudnienie po prostu ustaje.
Trzeba jednak pamiętać o ważnej zasadzie wcześniejszej ochrony. Zgodnie z art. 177 § 3 Kodeksu pracy umowa zawarta na czas określony albo na okres próbny przekraczający 1 miesiąc, która miałaby się rozwiązać po upływie 3. miesiąca ciąży, automatycznie przedłuża się do dnia porodu. To przedłużenie działa tylko do porodu, a nie do końca urlopu macierzyńskiego.
Czy po zakończeniu umowy wciąż przysługuje zasiłek macierzyński?
Tak, w wielu przypadkach tak. Jeżeli umowa o pracę ulegnie rozwiązaniu po dniu porodu, oznacza to, że w dniu porodu pracownica podlegała obowiązkowemu ubezpieczeniu chorobowemu, a to daje prawo do zasiłku macierzyńskiego po ustaniu zatrudnienia. ZUS potwierdza, że w takiej sytuacji świadczenie jest dalej wypłacane po ustaniu ubezpieczenia.
Zielona Linia wyjaśnia to jeszcze prościej: zakończenie umowy o pracę w trakcie urlopu macierzyńskiego lub rodzicielskiego kończy korzystanie z urlopów jako uprawnień pracowniczych, ale nie pozbawia prawa do zasiłku macierzyńskiego. Dalej wypłaca go ZUS na podstawie dokumentacji przekazanej przez byłego pracodawcę.
Kto wypłaca świadczenie po ustaniu zatrudnienia?
Po zakończeniu stosunku pracy świadczenie ustala i wypłaca Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Oficjalna informacja BIP urzędu pracy wskazuje wprost, że po ustaniu ubezpieczenia zasiłki ustala oraz wypłaca ZUS, a pracodawca powinien przekazać niezbędną dokumentację.
Dla pracownicy oznacza to tyle, że brak dalszego zatrudnienia nie przekreśla automatycznie prawa do pieniędzy za okres odpowiadający urlopowi macierzyńskiemu i rodzicielskiemu. Najważniejsze jest to, że tytuł do ubezpieczenia istniał w dniu porodu albo że zachodzi jeden z ustawowych wyjątków opisanych przez ZUS.
Jakie dokumenty są potrzebne po ustaniu umowy?
ZUS wskazuje, że w zależności od sytuacji znaczenie mogą mieć takie dokumenty jak świadectwo pracy, dokument potwierdzający rozwiązanie stosunku pracy z powodu likwidacji lub upadłości pracodawcy czy prawomocne orzeczenie sądu w razie niezgodnego z prawem rozwiązania umowy. W niektórych przypadkach potrzebne jest również zaświadczenie lekarskie stwierdzające stan ciąży w czasie trwania zatrudnienia.
W praktyce to ważna wskazówka dla osób, które kończą zatrudnienie w trudnych okolicznościach. Sama ochrona pracownicza to jedno, ale później trzeba jeszcze zadbać o komplet dokumentów, żeby ZUS mógł bez problemu wypłacać świadczenie.
Czy pracownica sama może zakończyć umowę w czasie urlopu macierzyńskiego?
Tak. Kodeks pracy przewiduje ogólne sposoby rozwiązania umowy, czyli między innymi porozumienie stron, wypowiedzenie przez jedną ze stron oraz rozwiązanie bez wypowiedzenia. Ochrona z art. 177 dotyczy przede wszystkim działań pracodawcy wobec pracownicy w ciąży i na urlopie macierzyńskim, a nie zakazu zakończenia umowy z inicjatywy samej pracownicy.
W praktyce oznacza to, że kobieta przebywająca na urlopie macierzyńskim może podpisać porozumienie stron albo sama złożyć wypowiedzenie. Taka decyzja powinna być jednak dobrze przemyślana, bo kończy stosunek pracy, a po zakończeniu urlopu nie będzie już powrotu na dotychczasowe stanowisko. Pod kątem świadczeń każdą sytuację warto ocenić osobno na podstawie zasad ZUS.
Co dzieje się z urlopem wypoczynkowym po zakończeniu umowy?
Jeżeli umowa kończy się w czasie korzystania z urlopu macierzyńskiego, rodzicielskiego albo wychowawczego, pracodawca ma obowiązek wypłacić ekwiwalent za niewykorzystany urlop wypoczynkowy. Zielona Linia podkreśla, że same urlopy związane z rodzicielstwem nie skracają wymiaru urlopu wypoczynkowego.
To istotny element finansowy, o którym wiele osób zapomina. Wypłata ekwiwalentu nie zastępuje zasiłku macierzyńskiego, tylko jest odrębnym rozliczeniem kończącego się stosunku pracy.
Czy po urlopie macierzyńskim pracodawca nadal nie może zwolnić pracownicy?
Nie. Zielona Linia wyjaśnia, że po zakończeniu urlopu macierzyńskiego pracownik co do zasady nie korzysta już z tej szczególnej ochrony stosunku pracy. Oznacza to, że pracodawca może wypowiedzieć umowę albo zmienić warunki zatrudnienia na zasadach ogólnych, oczywiście z poszanowaniem prawa i bez dyskryminacji.
To ważne rozróżnienie dla SEO i praktyki: ochrona jest bardzo silna w trakcie urlopu, ale nie działa bezterminowo po jego zakończeniu. Powrót do pracy nie daje automatycznej gwarancji dalszego zatrudnienia niezależnie od okoliczności.
Najważniejsze wnioski
Jeśli szukasz krótkiej odpowiedzi na pytanie, czy można zakończyć umowę o pracę w trakcie urlopu macierzyńskiego, to brzmi ona tak: pracodawca co do zasady nie może tego zrobić, ale umowa może ustać wyjątkowo z winy pracownicy, przy upadłości albo likwidacji firmy, a także wskutek upływu terminu, na jaki była zawarta. Jeżeli umowa skończy się po porodzie, zasiłek macierzyński zwykle nadal przysługuje, a wypłaca go ZUS.
