Odprawa pośmiertna to świadczenie wypłacane rodzinie zmarłego pracownika przez pracodawcę. Wynosi równowartość 1-, 3- albo 6-miesięcznego wynagrodzenia, zależnie od stażu pracy u danego pracodawcy: poniżej 10 lat, co najmniej 10 lat albo co najmniej 15 lat. Przysługuje, gdy pracownik zmarł w czasie trwania stosunku pracy albo w czasie pobierania po rozwiązaniu umowy zasiłku z tytułu niezdolności do pracy wskutek choroby. Śmierć bliskiej osoby to moment, w którym formalności schodzą na dalszy plan, ale niektóre świadczenia trzeba znać, aby rodzina nie straciła należnych pieniędzy. Jednym z nich jest właśnie odprawa pośmiertna. To nie jest uznaniowa pomoc od firmy, lecz świadczenie wynikające z Kodeksu pracy, jeśli spełnione są ustawowe warunki.
Co to jest odprawa pośmiertna?
Odprawa pośmiertna to świadczenie pieniężne należne rodzinie pracownika od pracodawcy po śmierci pracownika. Podstawą jest art. 93 Kodeksu pracy, który wskazuje, że odprawa przysługuje w razie śmierci pracownika w czasie trwania stosunku pracy albo w czasie pobierania po rozwiązaniu stosunku pracy zasiłku z tytułu niezdolności do pracy wskutek choroby.
Najważniejsze jest to, że odprawa nie zależy od dobrej woli pracodawcy. Jeżeli zmarły był pracownikiem, a rodzina mieści się w ustawowym kręgu uprawnionych, pracodawca powinien ją wypłacić.
Ile wynosi odprawa pośmiertna?
Odprawa pośmiertna wynosi:
| Staż pracy u danego pracodawcy | Wysokość odprawy pośmiertnej |
|---|---|
| krócej niż 10 lat | 1-miesięczne wynagrodzenie |
| co najmniej 10 lat | 3-miesięczne wynagrodzenie |
| co najmniej 15 lat | 6-miesięczne wynagrodzenie |
Wysokość odprawy zależy od okresu zatrudnienia zmarłego pracownika u danego pracodawcy. Takie progi wynikają bezpośrednio z Kodeksu pracy oraz z informacji Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej.
Przykład: jeżeli pracownik był zatrudniony u tego samego pracodawcy 12 lat, rodzinie przysługuje odprawa w wysokości trzymiesięcznego wynagrodzenia. Jeżeli pracował 16 lat, odprawa wzrasta do sześciomiesięcznego wynagrodzenia.
Dla kogo jest odprawa pośmiertna?
Odprawa pośmiertna przysługuje dwóm grupom osób: małżonkowi zmarłego pracownika oraz innym członkom rodziny, którzy spełniają warunki wymagane do uzyskania renty rodzinnej zgodnie z przepisami o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
W praktyce oznacza to, że małżonek jest wymieniony w Kodeksie pracy wprost. Pozostali członkowie rodziny muszą spełniać warunki do renty rodzinnej, na przykład jako dzieci, a w określonych sytuacjach także inne osoby wskazane w przepisach o rencie rodzinnej. Ministerstwo Rodziny wskazuje, że renta rodzinna może przysługiwać między innymi dzieciom własnym, dzieciom drugiego małżonka i dzieciom przysposobionym do ukończenia 16 lat albo do 25 lat, jeśli się uczą.
Czy odprawa pośmiertna przysługuje zawsze po śmierci pracownika?
Nie zawsze. Odprawa pośmiertna przysługuje wtedy, gdy śmierć nastąpiła w czasie trwania stosunku pracy albo w czasie pobierania po rozwiązaniu umowy zasiłku z tytułu niezdolności do pracy wskutek choroby. Jeżeli nie ma żadnych osób uprawnionych, Państwowa Inspekcja Pracy wskazuje, że odprawa przepada.
Nie ma znaczenia, czy śmierć była związana z pracą. Kodeks pracy nie uzależnia odprawy pośmiertnej od wypadku przy pracy ani od przyczyny zgonu. Liczy się status pracownika albo pobieranie wskazanego zasiłku po rozwiązaniu stosunku pracy.
Jak dzieli się odprawę pośmiertną między rodzinę?
Odprawę pośmiertną dzieli się w równych częściach między wszystkich uprawnionych członków rodziny. Jeżeli uprawniona jest tylko jedna osoba, otrzymuje ona połowę kwoty odprawy, a nie całą kwotę wynikającą z tabeli.
Przykład: pracownik miał 11 lat stażu u pracodawcy, więc pełna odprawa wynosi trzymiesięczne wynagrodzenie. Jeśli uprawnione są trzy osoby, każda dostaje po jednej trzeciej tej kwoty. Jeśli uprawniona jest tylko jedna osoba, dostaje połowę trzymiesięcznego wynagrodzenia.
Czy ubezpieczenie na życie wpływa na odprawę pośmiertną?
Tak. Odprawa pośmiertna nie przysługuje, jeżeli pracodawca ubezpieczył pracownika na życie, a odszkodowanie wypłacone przez instytucję ubezpieczeniową jest co najmniej tak wysokie jak należna odprawa pośmiertna. Jeżeli odszkodowanie z polisy jest niższe, pracodawca musi wypłacić rodzinie różnicę między odprawą a odszkodowaniem.
To oznacza, że polisa nie zawsze zamyka sprawę. Trzeba porównać realnie wypłaconą kwotę z wysokością odprawy wynikającą z Kodeksu pracy.
Jaki staż pracy liczy się do odprawy pośmiertnej?
Do odprawy pośmiertnej liczy się okres zatrudnienia u danego pracodawcy. Państwowa Inspekcja Pracy wskazuje, że do tego okresu wlicza się także zatrudnienie u poprzedniego pracodawcy, jeżeli zmiana nastąpiła na zasadach przejścia zakładu pracy na innego pracodawcę albo w innych przypadkach następstwa prawnego w stosunkach pracy.
W praktyce warto sprawdzić nie tylko ostatnią umowę, ale też historię zatrudnienia, zwłaszcza gdy firma była przejmowana, przekształcana albo doszło do przejścia zakładu pracy.
Kiedy pracodawca powinien wypłacić odprawę pośmiertną?
Kodeks pracy nie podaje osobnej daty dziennej wypłaty odprawy pośmiertnej, ale Państwowa Inspekcja Pracy wyjaśnia, że roszczenie o odprawę staje się wymagalne z datą śmierci pracownika. Pracodawca powinien wypłacić odprawę niezwłocznie po ustaleniu kręgu osób uprawnionych.
W praktyce rodzina powinna przekazać pracodawcy dokumenty pozwalające potwierdzić zgon i ustalić osoby uprawnione. Może to być na przykład akt zgonu oraz dokumenty potwierdzające pokrewieństwo lub prawo do renty rodzinnej.
Czy odprawa pośmiertna jest opodatkowana?
Odprawa pośmiertna korzysta ze zwolnienia podatkowego na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 7 ustawy o PIT. Ministerstwo Finansów w materiałach dotyczących preferencji podatkowych wskazuje, że zwolniona z opodatkowania jest odprawa pośmiertna wypłacana przez pracodawcę rodzinie pracownika zmarłego w czasie trwania stosunku pracy lub w czasie pobierania po jego rozwiązaniu zasiłku z tytułu niezdolności do pracy wskutek choroby.
Dla rodziny oznacza to, że odprawa pośmiertna nie jest zwykłym wynagrodzeniem po zmarłym pracowniku, tylko szczególnym świadczeniem objętym odrębną regulacją.
Czym odprawa pośmiertna różni się od zasiłku pogrzebowego?
Odprawę pośmiertną wypłaca pracodawca rodzinie zmarłego pracownika, a jej wysokość zależy od stażu pracy u tego pracodawcy. Zasiłek pogrzebowy jest innym świadczeniem i nie zastępuje odprawy pośmiertnej. Kodeks pracy reguluje odprawę pośmiertną jako świadczenie od pracodawcy, natomiast informacje rządowe o preferencjach podatkowych osobno wymieniają odprawę pośmiertną i zasiłek pogrzebowy.
Najprościej: rodzina może sprawdzać oba świadczenia, bo pochodzą z różnych podstaw i służą innym celom.
Jak ubiegać się o odprawę pośmiertną?
Najlepiej skontaktować się z pracodawcą zmarłego pracownika i złożyć pisemny wniosek o wypłatę odprawy pośmiertnej. We wniosku warto wskazać dane zmarłego pracownika, datę śmierci, dane osoby lub osób uprawnionych oraz numer rachunku bankowego.
Do wniosku zwykle dołącza się dokumenty pozwalające ustalić prawo do świadczenia, na przykład odpis aktu zgonu, dokument potwierdzający małżeństwo, dokumenty dzieci albo potwierdzenie spełniania warunków do renty rodzinnej. Pracodawca musi ustalić krąg osób uprawnionych, ponieważ odprawę dzieli się po równo między wszystkie osoby, które mają do niej prawo.
